http://aftab.ir/news/ ـ توقف كشت شقایق اولیفرا و تاثیر آن بر صنعت دارویی كشور . . .

 نظر شما چرا ایران كه از حدود ۴ دهه پیش جزو معدود كشورهای مجوزدار از سوی سازمان ملل برای تولید شقایق اولیفرا (مرفین‌دار) بوده است هر سال میلیون‌ها دلار را صرف خرید مواد حیاتی و گرانقیمت استخراج شده از این گیاه، از كشورهای خارجی می‌كند و به خودكفایی ملی در تولیدش نرسیده است؟

حتما شما هم شنیده‌اید كه ماده اولیه بسیاری از داروها بخصوص داروهای ناركوتیك (ضددرد) و ترك اعتیاد از موادمخدر تولید می‌شود، یكی از گیاهانی كه می‌توان با كشت آن، مورفین موردنیاز برای تولید این داروها را استخراج كرد شقایق اولیفراست كه تنها شمار اندكی از كشورهای دنیا مجوز لازم برای كشت آن را دارند.

در كشور ما هم هر چند براساس ماده یك قانون مبارزه با موادمخدر، مصوب سال ۱۳۷۶ مجمع تشخیص مصلحت نظام، كشت خشخاش مطلقا ممنوع است، به استناد ماده ۴۱ همان قانون كه تولید هرگونه مواد ممنوع را برای مصارف پزشكی با مجوز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی از شمول ممنوعیت‌های مندرج در قانون مذكور مستثنا كرده است، كشت شقایق اولیفرا زیرنظر دولت كاملا قانونی است با این حال كشت این گیاه در كشورمان با وجود نیاز شدید به آن، هنوزبه مرحله انبوه نرسیده است.

● چگونه محروم شدیم؟

از همان سال‌های آغازین پیروزی انقلاب اسلامی، در پی تاكید بنیانگذار جمهوری اسلامی بر مبارزه جدی با قاچاق مواد مخدر و درمان و بازتوانی معتادان در سراسر كشور آغاز شد اما كم‌تجربگی و گاه ناآگاهی برخی از مسوولان در این حوزه سبب شد تصمیم‌هایی نادرست نیز در این حوزه اجرایی شوند كه از آن جمله می‌توان به توقف كشت شقایق اولیفرا اشاره كرد.

طه طاهری، جانشین دبیر كل ستاد مبارزه با مواد مخدر در گفتگو با جام‌جم درباره دلایل توقف این ماده می‌گوید: بی‌تدبیری و برخی از تعصبات در آن سال‌ها باعث شد این گیاه به منزله ماده مخدر تلقی شود و ازكشت آن ممانعت به عمل آید و با ادامه این روند، ایران از حق قانونی‌اش در این زمینه محروم شود.

با توقف كشت شقایق اولیفرا در آن سال‌ها، مجوز كشورمان در سازمان جهانی نظارت بر كشت قانونی مواد مخدر به منظور تولید مواد دارویی، به تعلیق درآمد و در پی آن ایران حدود ۳ دهه ناچار شد میلیون‌ها دلار هزینه صرف خرید مواد اولیه دارویی كند كه سال‌ها پیش آن را تولید می‌كرد. این مقام مسوول در اثبات این كه شقایق اولیفرا مورد استفاده‌ای به عنوان ماده مخدر ندارد توضیح می‌دهد: شقایق اولیفرا صمغ ندارد و با تیغ زدن گرزش، ماده مخدری از آن به‌دست نمی‌آید و فقط در مراكز صنعتی می‌توان از آن استفاده كرد.

● ما دوباره تصمیم گرفتیم اما...

از ابتدای دهه ۸۰ بار دیگر لزوم كشت شقایق اولیفرا در محافل علمی و نشست‌های تخصصی متولیان مبارزه با مواد مخدر مطرح شد و سرانجام از سال ۱۳۸۴ ایران بار دیگر تصمیم گرفت كشت شقایق اولیفرا را آغاز كند، اما گذشت این سال‌های سبب شده بود مجوز ایران در سازمان ملل به دست فراموشی سپرده شود و بنابراین همكاری‌های جهانی با كشورمان در این زمینه به حداقل برسد، هر چند فراموشی تنها دلیل این تصمیم نبود و شواهد نشان می‌داد بی‌نیاز شدن ایران از واردات این محصول، خواسته برخی از كشورهای جهان نیست و همین امر سبب شد تلاش ایران برای كشت این گیاه تنها در سطحی آزمایشی و بسیار محدود از ابتدای سال جاری در برخی نقاط مركزی ایران به سر انجام برسد.

● ایران در خطر

اسماعیل احمدی‌مقدم، دبیر كل ستاد مبارزه با مواد مخدر پیش‌تر در گفتگو با «جام‌جم»، درخصوص مشكلات ایران برای پرورش دوباره شقایق اولیفرا گفته بود: پس از صدور مجوز كشت این گیاه از سوی ستاد مبارزه با مواد مخدر، قرار شد وزارت كشاورزی كار را در حد پژوهش آغاز كند، اما در گام اول دچار مشكل شد و نتوانست بذر تهیه كند، چراكه برای تهیه بذر نیازمند كمك كشور‌های تولید‌كننده این گیاه بودیم، اما همكاری لازم از سوی آنان صورت نگرفت.

به گفته احمدی‌مقدم مهم‌ترین دلیلی كه باعث شده سیاستگذاران مبارزه با مواد مخدر بر تولید داخلی این ماده پافشاری كنند، وابستگی ایران به كشور افغانستان در تهیه مواد اولیه حاصل از این گیاه است كه سال‌ها پیش، یعنی زمانی كه طالبان امور سیاسی افغانستان را عهده‌دار شدند، به واسطه افزایش قیمت آن به اقتصاد ایران بشدت ضربه خورد و نمی‌توان از رخ ندادن دوباره چنین حادثه‌ای در آینده اطمینان داشت.

طه طاهری درباره وضعیت كنونی ایران می‌گوید: هنوز هم با همان مشكلات قبلی در كشت دوباره شقایق اولیفرا مواجهیم و حدود ۲ سال است كه در حال رایزنی با سازمان ملل، برای احیا كردن مجوزمان هستیم. جانشین دبیركل ستاد مبارزه با مواد مخدرتاكید می‌كند: شرایط آب و هوایی كشورمان، آن را به یكی از مناسب‌ترین مناطق برای كشت این گیاه تبدیل كرده است و در صورت احیای مجوز كشت آن، ایران می‌تواند به یكی از صادركنندگان مهم فرآورده‌های این گیاه نیز تبدیل شود.

● ایران نیازمندتر از دیگر كشورهای دنیا

سهل‌انگاری مجامع جهانی به احقاق حقوق ایران برای كشت دوباره شقایق اولیفرا در شرایطی صورت می‌گیرد كه داروهای ضد درد ساخته شده از مورفین این گیاه به شدت مورد نیاز همه كشورهای دنیاست و بویژه در بروز بلایای طبیعی و جنگ، در صدر فهرست مواد مورد نیاز هر كشور قرار می‌گیرد، اما اهمیت این ماده برای ایران تنها از این لحاظ نیست، بلكه ارزش شقایق اولیفرا در تولید داروهای ترك اعتیاد برای كشورمان كه براساس آمارهای رسمی یك میلیون و ۲۰۰ هزار معتاد دارد و براساس گزارش‌های پیشین سازمان ملل بزرگترین مصرف‌كننده مواد مخدر در جهان است، باعث شده بیش از دیگر كشورهای دنیا، به آن نیاز داشته باشیم.